Snack: તમને એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે જ્યારે શિયાળો શરૂ થાય છે ત્યારે સાપ ગાયબ થઈ જાય છે. શું તમે ક્યારેય એ જાણવાની કોશિશ કરી છે કે, કેમ ઠંડી ઋતુમાં સાપ અદ્રશ્ય થઈ જતાં હોય છે. આ જ્યારે એક રહસ્યમય વાત છે ત્યારે આજે અમે તમને સાપનું ઠંડી ઋતુમાં ગાયબ થવાને લઈને જણાવી રહ્યા છે.

ઠંડીમાં સાપ થઈ જાય છે અદ્રશ્ય
ઠંડીમાં સાપ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે, જે પ્રકૃતિના અદભૂત સંતુલનને દર્શાવે છે. સાપનું ગાયબ થવું એનો અર્થ એ નથી કે તેમનો અંત આવી ગયો. તેઓનું ગાયબ થવાનું એ તેમની જીવન ટકાવી રાખવાની યુક્તિ છે. તેઓ આ મોસમમાં મૃત્યુ પામવાને બદલે શીતનિંદ્રામાં (ગાઢ ઊંઘ) ચાલ્યા જાય છે. પછી જ્યારે વાતાવરણ અનુકૂળ બને કે,તરત આ જ સાપ પૃથ્વી ફરીથી સક્રિય થતાં હોય છે.

સાપ કુંભકર્ણની ઊંઘ લેવાનું પસંદ કરે છે
સામાન્ય રીતે,જંગલોને સાપોનું મુખ્ય રહેઠાણ માનવામાં આવે છે. ખોરાકની શોધમાં સાપ ક્યારેક આપણા ઘરની આસપાસ આવી પણ જાય છે, પણ આ બધામાં એક વાત નોંધવા જેવી છે કે, આ સાપ મોટેભાગે ઉનાળો અને ચોમાસાની ઋતુમાં જ ફક્ત સક્રિય જોવા મળે છે. શું તમે ધ્યાન આપ્યું છે શિયાળો શરૂ થતાં જ આ સાપ જાણે અચાનક ગાયબ થઈ જતાં હોય છે. તેની પાછળનું એક કારણ એવું પણ છે કે, સાપ શીત રક્તવાળા (cold blooded) પ્રાણી છે, એટલે કે તેઓ તેમના શરીરનું તાપમાન જાતે જાળવી શકતા નથી. તેમનું શરીર આસપાસના વાતાવરણના તાપમાન પ્રમાણે બદલાય છે. સખત ઠંડીમાં જીવ ટકાવવો તેમના માટે મુશ્કેલ હોય છે, અને એટલે જ ઠંડીથી બચવા માટે તેઓ જમીનમાં કે અન્ય સુરક્ષિત સ્થળો પર ચાલ્યા જાય છે. આ સમયે દરોમાં તેઓ લગભગ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે અને સાપ કુંભકર્ણની ઊંઘ લેવાનું પસંદ કરે છે. જેને તેમની જીવનરક્ષા માટેની ઊંડી ઊંઘ કહેવાય છે. ગરમીની મોસમ શરૂ થતાં જ આ સાપ ફરીથી સક્રિય થઈને બહાર આવે છે.

શીતનિંદ્રા દરમિયાન સાપના સરનામા
શીતનિંદ્રા દરમિયાન સાપના સરનામા જમીનમાં, ઊંડા ખાડાઓ, ખડકોની તિરાડો કે ઉંદરોના જૂના દરોનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક સાપની પ્રજાપતિઓ એમાં પણ ગાર્ટર પ્રજાપતિના સાપ એવા હોય છે કે, તેઓ એક જ જગ્યાએ શીતનિંદ્રા માટે ભેગા થતાં હોય છે. આનાથી તેઓ, એકબીજાની ગરમીનો લાભ લઈને ટકી શકે છે.

બીજું એ કે, શીતનિંદ્રા દરમ્યાન સાપનું હ્ર્દય એકદમ ધીમું પડી જાય છે. તેમની ચયાપચયની ક્રિયા પણ મંદ પદી જતી હોય છે. તેઓ શીતનિંદ્રામાં જતાં પહેલા તેઓ એટલો તો ખોરાક ગ્રહણ કરી લેતા હોય છે, તેઓને ખોરાકની જરૂર પડતી નથી. વળી, આ દરમિયાન તેઓ ઉર્જાનો પણ ઓછો ઉપયોગ કરે છે. તેઓ સંગ્રહિત ચરબીમાંથી જ ઉર્જા મેળવી લેતા હોય છે. પછી જ્યારે જમીનનું તાપમાન અનુકૂળ થાય ત્યારે તેઓ જાગી જતાં હોય છે એટલે કે સક્રિય થઈ જાય છે.

એવું પણ નથી કે, શીતનિંદ્રા દરમ્યાન સાપ ક્યારેય બહાર આવતા નથી. જો કે સૂર્યપ્રકાશનો કયારેક ક્યારેક પ્રકાશ મેળવવા તેઓ છિદ્રોમાંથી બહાર આવે છે, પણ આ સમયગાળામાં તેઓ ખૂબ સુસ્ત રહેતા હોય છે.